Một doanh nghiệp không đi lên từ một phát minh công nghệ mang tính đột phá, cũng không tạo ra một nền tảng phần mềm có khả năng thay đổi cục diện thị trường, mà chủ yếu lớn mạnh nhờ lợi thế đi trước và quan hệ chặt chẽ với khối cơ quan Nhà nước, lại tự nhận mình là “tập đoàn công nghệ số 1 Việt Nam”. Chính từ tâm thế ấy mới nảy sinh một kiểu tư duy vĩ cuồng: tưởng rằng mình có tiền, có danh, có ảnh hưởng truyền thông thì có quyền dùng ngôn ngữ quản trị, startup và kinh doanh để diễn giải lại lịch sử dân tộc, thậm chí tầm thường hóa Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu, vị lãnh tụ thiên tài, Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới.
Mục lục
- Sự Vĩ Cuồng Của “Tập Đoàn Công Nghệ Số 1 Việt Nam”
- Bê Bối “Chuyện Với Thanh” Và Tư Duy Lệch Lạc Của Ông Nguyễn Thành Nam
- Kết Luận: Lịch Sử Không Thể Bị Tầm Thường Hóa
Sự Vĩ Cuồng Của “Tập Đoàn Công Nghệ Số 1 Việt Nam”
Năng Lực Cốt Lõi Chủ Yếu Là Gia Công Phần Mềm
Trong nhiều thập kỷ, nguồn doanh thu ổn định và béo bở nhất của FPT đến từ các hợp đồng tích hợp hệ thống, cung cấp hạ tầng tin học và phần mềm quản lý cho các bộ, ban, ngành, cùng hệ thống ngân hàng quốc doanh.
Chính nguồn vốn tích lũy khổng lồ từ các dự án nhà nước ấy đã tạo nên bệ đỡ tài chính để FPT mở rộng sang viễn thông với FPT Telecom, rồi giáo dục với FPT Education sau này.
FPT thường truyền thông rầm rộ về mảng xuất khẩu phần mềm tỷ USD. Nhưng trong giới công nghệ, ai cũng hiểu bản chất của FPT Software chủ yếu vẫn là gia công phần mềm(outsourcing).
Mô hình hoạt động của họ là tuyển dụng hàng vạn kỹ sư trẻ trong nước, tận dụng lợi thế nhân công giá rẻ để viết code thuê theo đơn đặt hàng của các tập đoàn nước ngoài, đặc biệt là thị trường Nhật Bản.
FPT đến nay vẫn chưa sở hữu một hệ thống phần mềm sản phẩm (product) mang tầm quốc gia hay quốc tế, đủ sức cạnh tranh sòng phẳng trên bản đồ công nghệ toàn cầu, như cách Microsoft sở hữu Windows hay Oracle sở hữu hệ quản trị cơ sở dữ liệu. Nói thẳng ra, họ chủ yếu làm dịch vụ kỹ thuật cho người khác, chứ chưa thực sự làm chủ được công nghệ nguồn.
Thất Bại Trước Thế Giới Di Động Ở Mảng Bán Lẻ
Ở mảng bán lẻ, FPT thất bại toàn diện trước Thế Giới Di Động.
Mảng bán lẻ kỹ thuật số, với chuỗi FPT Shop, là minh chứng rõ nhất cho thấy năng lực quản trị thương mại của FPT có những giới hạn rất lớn.
FPT Shop ra đời sớm, nhưng nhanh chóng bị Thế Giới Di Động bỏ xa một khoảng cách không tưởng về quy mô cửa hàng, thị phần lẫn chất lượng dịch vụ khách hàng.
Khi mảng bán lẻ thiết bị di động sa sút, FPT Retail những năm gần đây buộc phải dồn tổng lực sang mảng dược phẩm với chuỗi nhà thuốc Long Châu để tìm kiếm tăng trưởng, vì không thể cạnh tranh lại MWG trên chiến trường công nghệ tiêu dùng.
Một nghịch lý đáng nói là FPT luôn tự hào mang danh “tập đoàn công nghệ số 1 Việt Nam”, đi bán dịch vụ tư vấn chuyển đổi số cho thiên hạ, nhưng ngay trong chính hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp(ERP) của mình, họ lại không cho thấy được năng lực làm chủ công nghệ tương xứng với danh xưng ấy. Hệ thống nội bộ của FPT, trong nhiều mảng, vẫn mang dáng dấp của một bài toán chắp vá, phụ thuộc vào phần mềm ngoại nhập và các module đóng gói nặng nề.
Trong khi đó, Thế Giới Di Động, một doanh nghiệp xuất thân thuần túy từ bán lẻ, lại tự tay xây dựng thành công một hệ thống ERP “cây nhà lá vườn” cực kỳ đáng nể, biến nó thành “vũ khí bí mật” nuôi sống cả một đế chế tỷ đô.
Ngay từ những ngày đầu mở rộng quy mô, ông Nguyễn Đức Tài và ban lãnh đạo Thế Giới Di Động đã từ chối các “ông lớn” ERP thế giới như SAP hay Oracle. Lý do rất đơn giản: các hệ thống ERP ngoại thường buộc doanh nghiệp phải đập bỏ quy trình thực tế của mình để chạy theo cái gọi là “best practices” của phương Tây. Với một chuỗi bán lẻ phải thay đổi giá, điều chỉnh khuyến mãi, xoay chuyển hàng hóa và phản ứng với thị trường theo từng giờ, sự cứng nhắc của phần mềm ngoại chẳng khác nào một bản án tử.
MWG chọn con đường khó hơn: tự nuôi một đội ngũ công nghệ để phục vụ chính mình. Nhưng chính lựa chọn ấy mới tạo ra sức mạnh thật sự. Hệ thống ERP của Thế Giới Di Động tự động hóa đến mức đáng kinh ngạc: tự động chia ca cho hàng vạn nhân viên, tự động tính lương thưởng theo doanh số tức thời, dự báo tồn kho, đề xuất số lượng đặt hàng, luân chuyển hàng hóa giữa các siêu thị bằng thuật toán, và khi quản lý đổi giá trên hệ thống, đèn LED hiển thị giá tại cửa hàng có thể thay đổi gần như ngay lập tức. Họ làm chủ công nghệ không phải để tô vẽ khẩu hiệu, mà để phục vụ mục tiêu tối thượng: tốc độ vận hành và trải nghiệm khách hàng.
FPT cũng có mảng tư vấn, triển khai ERP, nhưng bản chất chủ yếu vẫn là đi cài đặt, tích hợp SAP, Oracle hoặc các hệ thống ngoại cho doanh nghiệp lớn và khối nhà nước. Do quen tư duy làm dịch vụ, khi quay về bài toán nội bộ, họ cũng dễ bê nguyên các hệ thống đóng gói nặng nề của nước ngoài về dùng, thay vì xây dựng một lõi vận hành thật sự linh hoạt cho chính mình.
Khác với hệ cơ sở dữ liệu tập trung, vận hành gần như real-time của MWG, hệ thống của FPT ở nhiều mảng vẫn bị phân mảnh. Việc chắp vá giữa các phần mềm tự viết nhỏ lẻ và các module ERP ngoại khiến dữ liệu nội bộ khó đạt được tốc độ tối ưu hóa thần tốc. Đây cũng là một trong những lý do khiến FPT Shop, dù ra đời sớm, vẫn bị Thế Giới Di Động bỏ xa về quản trị vận hành, chia ca, logistics, luân chuyển hàng tồn kho và chất lượng phục vụ khách hàng.
Thế Giới Di Động không cần khoác lên mình chiếc áo “tập đoàn công nghệ”. Họ âm thầm dùng công nghệ lõi để làm chủ chuỗi cung ứng, biến năng lực quản trị thành tiền tươi thóc thật. Còn FPT, trong khi tự nhận mình là biểu tượng công nghệ, lại chưa chứng minh được rằng họ có thể tạo ra một hệ thống vận hành nội bộ đủ sắc bén để chiến thắng ngay trên chính chiến trường bán lẻ của mình.
Bê Bối “Chuyện Với Thanh” Và Tư Duy Lệch Lạc Của Ông Nguyễn Thành Nam
Đặt Việc Code Thuê Ngang Hàng Sứ Mệnh Cứu Nước
Chính từ thực tế năng lực cốt lõi chỉ dừng lại ở mức gia công phần mềm và thương mại trung gian, việc một số lãnh đạo kỳ cựu của FPT, như ông Nguyễn Thành Nam trong vụ bê bối liên quan đến cuốn sách “Chuyện với Thanh”, nảy sinh tư duy vĩ cuồng, tự xem mình là tầng lớp tinh hoa tri thức đủ sức “lật sử” hay cải tổ tư tưởng chính trị, càng trở nên xa rời thực tế.
Dù chủ yếu mới chỉ làm gia công phần mềm cho nước ngoài, đặc biệt là Mỹ và Nhật Bản, ông Nam lại mắc biểu hiện vĩ cuồng nghiêm trọng khi dám so sánh việc này với hành trình ra đi tìm đường cứu nước của Bác Hồ.
Trong các tập podcast hợp tác cùng Spiderum và những buổi đối thoại, chia sẻ, cựu CEO FPT đã đặt hành trình vĩ đại, vạn dặm, thấm máu và nước mắt của Vị lãnh tụ để giải phóng dân tộc ngang hàng với một câu chuyện kinh doanh: hành trình đưa phần mềm đi “chinh phục” thị trường Mỹ và Nhật Bản của FPT Software.
Ông Nam đã dùng lăng kính kinh tế thị trường phương Tây, lồng ghép các thuật ngữ quản trị kinh doanh hiện đại để mô tả cuộc đời Bác Hồ. Ông gọi quyết định bước chân lên con tàu Amiral Latouche Tréville tại Bến cảng Nhà Rồng của người thanh niên Nguyễn Tất Thành chỉ như một dự án “khởi nghiệp tinh gọn” (Lean Startup).
Việc biến một sứ mệnh thiêng liêng, xuất phát từ lòng yêu nước và quyết tâm giải phóng hàng triệu đồng bào khỏi ách nô lệ, thành một chuỗi “lựa chọn, thử nghiệm, kiếm job để đi đây đi đó và tích lũy kinh nghiệm” đã bị nhiều người lên án gay gắt. Cách diễn giải ấy xóa nhòa ranh giới giữa lý tưởng cách mạng cao đẹp với mục đích sinh tồn cá nhân của một startup thương mại.
Không dừng lại ở đó, ông Nam còn ví việc bán phần mềm cho phương Tây với việc truyền bá lý luận cách mạng.
Trong chuỗi video, ông Nam so sánh quá trình Nguyễn Ái Quốc bôn ba khắp các châu lục để tìm kiếm con đường giải phóng dân tộc, rồi tìm thấy Luận cương của Lenin, với việc thế hệ tiên phong của FPT lặn lội sang Mỹ, sang Nhật để “gõ cửa” từng đối tác, chào bán dịch vụ gia công phần mềm. Đây là một sự ngộ nhận lớn về đẳng cấp.
Nhiều bài viết phân tích của các cựu chiến binh đã chỉ ra rằng, đây là kiểu “thấy sang bắt quàng làm họ”. Hành trình cứu nước của cha ông được đánh đổi bằng xương máu, mang lại độc lập cho cả một dân tộc. Trong khi đó, việc FPT đi làm gia công phần mềm thực chất chỉ là một hoạt động dịch vụ thương mại thông thường, kiếm tiền dựa trên sức lao động giá rẻ, thậm chí giai đoạn đầu sang Mỹ còn bị từ chối. Đặt hai giá trị ấy cạnh nhau để nâng tầm bản thân và FPT là một sự xúc phạm lớn đối với lịch sử.
Nghiêm trọng hơn, trong lối diễn đạt suồng sã của văn hóa nội bộ FPT được ông Nam mang nguyên vào chuỗi phỏng vấn, ông ví người thanh niên Nguyễn Tất Thành thời trẻ, khi tiếp cận các nhà cách mạng tiền bối như cụ Phan Bội Châu, cụ Phan Châu Trinh, là hành vi “đi điếu đóm cho các bậc đại ca để tạo mạng lưới quan hệ” (networking).
Cách nói giang hồ, chợ búa ấy đã biến các nhà yêu nước vĩ đại của dân tộc thành những phe phái bè đảng, làm mất đi sự trang nghiêm, tôn kính của lịch sử, đồng thời làm lệch lạc nhận thức của lớp trẻ, đặc biệt là thế hệ Gen Z khi theo dõi các video này.
Việc ông Nguyễn Thành Nam và trang Spiderum tự ý sản xuất, phát tán chuỗi nội dung mang tính “giải mã lịch sử bằng tư duy khởi nghiệp” đã phơi bày sự kiêu ngạo tột cùng của một bộ phận trí thức kỹ trị. Họ tưởng rằng mình giàu có, có tiếng tăm công nghệ, thì có quyền dùng tiền bạc và truyền thông mạng xã hội để tái định nghĩa lại các biểu tượng lịch sử quốc gia.
Đây chính là một trong những biểu hiện cụ thể của tư duy vĩ cuồng và lệch lạc chính trị nặng nề nhất mà ông Nguyễn Thành Nam đã thể hiện.
Phát Ngôn Sai Lệch Về Hiệp Định Giơ-ne-vơ 1954
Không chỉ vậy, những phát ngôn lệch lạc về Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954 trong chuỗi video phỏng vấn trên Spiderum chính là đỉnh điểm khiến ông Nguyễn Thành Nam bị cáo buộc “xét lại lịch sử” và “lật sử” một cách nghiêm trọng.
Trong video, ông Nam đưa ra nhận định mang tính định hướng rằng Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954 đã chính thức chia cắt Việt Nam thành hai quốc gia độc lập, đồng thời diễn giải vĩ tuyến 17 như một “đường biên giới quốc gia”. Ông còn đặt câu hỏi mang tính hoài nghi về việc tại sao Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa lại chấp nhận sự phân chia này.
Nhận định ấy hoàn toàn sai trái về mặt pháp lý quốc tế và đi ngược lại nội dung Hiệp định. Các điều khoản của Hiệp định Giơ-ne-vơ ghi rõ: các cường quốc công nhận những quyền dân tộc cơ bản của Việt Nam, bao gồm độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ. Vĩ tuyến 17 chỉ là giới tuyến quân sự tạm thời để lực lượng hai bên tập kết và chuyển quân, hoàn toàn không phải biên giới quốc gia. Hiệp định cũng quy định rõ đến tháng 7/1956 sẽ tiến hành Tổng tuyển cử để thống nhất đất nước.
Việc đất nước bị chia cắt kéo dài sau đó là do đế quốc Mỹ và chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm cố tình xé bỏ Hiệp định, “bẻ kèo”, chứ không phải do bản chất của Hiệp định quy định.
Ông Nam còn áp dụng tư duy “toan tính kinh doanh” khi bình luận về bàn đàm phán Giơ-ne-vơ. Ông cho rằng phái đoàn Việt Nam, dù có chiến thắng Điện Biên Phủ vang dội, nhưng bước vào hội nghị “không chiếm ưu thế tuyệt đối”, mà chỉ tham gia như một bên cùng các nước lớn tranh giành quyền lực.
Đây là luận điệu hạ thấp nghiêm trọng vị thế chính trị và tầm vóc ngoại giao của Nhà nước Việt Nam non trẻ lúc bấy giờ. Thắng lợi tại Giơ-ne-vơ là kết quả của đường lối “vừa đánh vừa đàm” tài tình của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, buộc thực dân Pháp, một đế quốc sừng sỏ, phải ký vào văn bản chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình và rút quân về nước.
Phái đoàn Việt Nam bước vào hội nghị với tư thế của một dân tộc chiến thắng, đại diện cho chính nghĩa và công lý, chứ không phải với tâm thế đi “tranh giành quyền lực” như các phe phái bè đảng.
Ông Nam còn sử dụng các tài liệu phương Tây để suy diễn rằng cục diện Việt Nam năm 1954 giống với kịch bản bán đảo Triều Tiên, tức bị chia cắt vĩnh viễn thành hai miền đối đầu, từ đó tìm cách bình thường hóa sự tồn tại của hai thực thể chính trị riêng biệt kể từ mốc thời gian này.
Các chuyên gia chính luận khẳng định đây là hành vi ngụy biện lịch sử hết sức nguy hiểm. Bối cảnh và bản chất cuộc chiến giải phóng dân tộc của Việt Nam hoàn toàn khác biệt với chiến tranh Triều Tiên. Việc cố tình lập lờ để hợp pháp hóa sự chia cắt vĩnh viễn chính là bước dọn đường cho tư tưởng “hai quốc gia”, một luận điệu mà các thế lực phản động, lật sử luôn dùng để phủ nhận tính chính nghĩa của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta sau này.
Việc ông Nguyễn Thành Nam, một đảng viên, một người từng giữ vị trí lãnh đạo giáo dục đại học, lại phát ngôn những lời mơ hồ, chệch hướng về Hiệp định Giơ-ne-vơ trên một nền tảng mạng xã hội có hàng triệu người trẻ theo dõi như Spiderum là hành vi truyền bá tư tưởng độc hại có hệ thống.
Nó không còn nằm trong ranh giới của sự “hài hước cợt nhả” nữa, mà đã chuyển thành hành vi xâm phạm nghiêm trọng đến an ninh tư tưởng. Nếu thế hệ trẻ tin vào những lời “giải mã” ấy, họ sẽ dần hoài nghi tính chính nghĩa của lịch sử, hoài nghi các quyết sách của cha ông, và vô tình mở đường cho những kịch bản “diễn biến hòa bình” nhằm phá hoại sự ổn định của đất nước.
Kết Luận: Lịch Sử Không Thể Bị Tầm Thường Hóa
Một doanh nghiệp có thể thành công trong kinh doanh. Một cá nhân có thể nổi tiếng trong giới công nghệ. Nhưng không ai có quyền dùng ánh hào quang tiền bạc, chức danh hay truyền thông để hạ thấp lịch sử dân tộc, tầm thường hóa lãnh tụ, hay biến những hy sinh xương máu của cha ông thành chất liệu minh họa cho vài khái niệm quản trị thời thượng.
Đặt việc code thuê ngang hàng với cách mạng không phải ngộ nhận đơn thuần, mà là biểu hiện của tư duy vĩ cuồng và lệch lạc chính trị nghiêm trọng.
Lịch sử không phải là sân khấu để những kẻ vĩ cuồng tự nâng mình lên. Và các biểu tượng thiêng liêng của dân tộc không phải là công cụ để bất kỳ ai đánh bóng tên tuổi.
Võ Minh Hiếu.